Astronomik Saat Kulesi – Prag

1410 yılında Prag’da inşa edilen Astronomik Saat Kulesi, dünyanın en eski üçüncü saati, aynı zamanda da çalışır durumda olan en eski saatidir. Saat, yapıldığı dönemin şehir merkezi olarak kabul edilmiş Eski Şehir Meydanı‘nda bulunmaktadır.

Bu makine sadece sıradan bir saat değildi, yapısı ve özellikleri gereği aynı zamanda astrologlar, matematikçiler ve büyücüler tarafından da bir araç olarak kullanılabiliyordu.

astronomik saat

Tarihi

Efsaneye göre saat, Çek kralının emriyle o dönemde ün salmış olan Master Hanus’a yaptırılmış. Master Hanus saati bitirdikten sonra da kasıtlı olarak kör edilmiş.

Çünkü saatin yapımı tamamlandıktan sonra dünya çapında ün kazanmış, başka ülke kralları da Master Hanus’a saat tasarlaması için tekliflerde bulunmuş.

astronomik saat prag
Prag Eski Şehir Meydanı (Sol tarafta Astronomik Saat Kulesi Bulunmakta)

Bunu duyan Çek kralı ise, Master Hanus’u bu makinenin benzerini bir daha yapamasın diye gözlerine mil çektirip kör etmiş. Master Hanus bu olaydan kısa bir süre sonra kendini saat kulesinde asarak intihar etmiş.

Krala olan öfkesi yüzünden de, kendini öldürmeden önce, bir daha kimse saati kullanamasın diye düzeltemeyecekleri şekilde bozmuş ve uzun bir süre saati kimse düzeltmeyi becerememiş. Saatin tasarımı ve işleyişi o kadar karışıkmış ki, o dönemde Master Hanus’tan başka hiç kimse saatin sistemini anlayamamış. Ancak 50 yıl sonra (bazı kaynaklarda 100 yıldan fazla olduğu belirtiliyor) başka bir saat ustası saati tamir etmeyi başarabilmiş.

Saatin hikayesiyle ilgili bir diğer efsane de, bu saatin ‘’Şeytanın Gözü’’ olarak tasarlandığı yönünde. Saatin orijinal halinde heykeller ve dekorasyon yoktu (Saatteki heykel ve diğer bazı dekorasyonlar, saatin yapımından yaklaşık 80 yıl sonra eklenmeye başlamıştır). Dikkat çekmek için tasarlanmamıştı.

Sözde kötülüğün zaman bekçisi olarak düşünülmüştü. Ayrıca ne zaman Çek toprakları bir felaketle karşılaşsa, saat çalışmayı kesiyormuş (Günümüzde bile Çek halkında birçok insanın bu inancı hala koruduğu, bu yüzden saatin durmasından çok korktukları söyleniyor).

Hatta bu efsaneye göre, Master Hanus’un, şeytana ve kötülük kaynağı olarak görülen ilimlere (simyacılık, büyücülük) hizmet eden bir saat yaptığı için kör edildiği söylenir.

Saat kulesinin masalsı hikayesi burada bitiyor. Daha sonra yapılan araştırmalarda saatin matematikçi, profesör ve aynı zamanda Çek Kralı IV. Wenceslas’ın kişisel doktoru olan Mikulas Kadan tarafından tasarlandığı gerçeği ortaya çıkmıştır.

Astronomik Saat Kulesi, 600 yıllık tarihi boyunca birkaç kez ciddi hasar görmüş, hatta yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış. İlk olarak, 1865 yılında çıkan bir yangında saat ciddi derecede hasar almış. İkinci Dünya Savaşı zamanında da Nazi saldırıları ve 1945 yılında Prag halkının Nazilere karşı çıkardığı ayaklanmada çok zarar görmüş.

Bozulan ve zarar gören saat 1948 yılında tamir edilmiş ve yeniden çalışır duruma gelmiş. Saatin tamiratını üstlenen Hainz şirketi, en başlarda bütün sistemi atıp yerine modern bir saat sistemi getirmek istese de, daha sonra çıkan anlaşmazlıklar yüzünden bu fikirden vazgeçilmiş. Bu sayede Astronomik Saat Kulesi gibi bir mühendislik harikası gelecek nesillere miras olarak kalabildi.

Çalışma Mekanizması

Saat tam olarak 350 parçadan oluşuyor. Bu parçaların yaklaşık %75’i, yapıldığı yüzyıldan kalma orijinal parçalar.

Astronomik Saat Kulesi saati, tarihi, Güneş’in Ay’ın ve Dünya’nın astronomik döngülerini ve konumunu, güneşin doğuş ve batış zamanını, aynı zamanda da Hıristiyan dininin kutsal günlerini göstermektedir. Saat 12 burcun sembollerini de taşımakta.

Takvim kadranının mavi parçaları ufkun ötesindeki gökyüzünü temsil ederken, kahverengimsi kısımlar ufkun altındaki gökyüzünü temsil eder. Latin sembolleri, doğu ve batıyı işaret ederken, güney ve kuzey yönleri ufkun altındaki ve üzerindeki işaretlerle temsil edilir ve bu işaretler Latince’de “alacakaranlık” ve “şafak” anlamlarına gelir.

Eski Çek saati veya İtalyan saati, ilk kadran tarafından temsil edilirken, ikinci kadran seti, Güneş’in imleci tarafından ölçülen Orta Avrupa zamanını temsil eder. 3. kadran ise İbranice’dir ve Babil saatini göstermek için tasarlanmış. Astronomik Saat Kulesi, dünyada Babil saatini gösteren tek saattir.

Saat birden fazla makine tarafından işletilmektedir. Makinelerin en büyüğü olan Ana Makine, saatin kadranını ve diğer küçük makineleri kontrol ediyor. Bunun dışında Zodyak, Ekliptik, Ay ve Güneş imlecini çalıştıran bir Gösterge Makinesi var. Ay Makinesi ise Ay’ın konumu ve evrelerini görüntülüyor.

Takvim Makinesi 365 dişe sahiptir ve artık yıl haricinde yıl sonunda gece yarısından sonra sıfırlanır. Apostles Makinesi saatin üzerindeki pencereleri açmak için kullanılır. Ve son olarak da Božka Kronometresi, tüm sistemin doğru çalışmasını sağlamak için tasarlanmıştır.

prag astronomik saatDekorasyonlar

Yukarıda bahsettiğim gibi, dekorasyonlar ve heykeller saat yapıldıktan yaklaşık 80 yıl sonra eklenmeye başlamıştır.

Saatin ve sağ ve sol taraflarında 4 tane heykel bulunuyor ve her heykelin farklı bir anlamı bulunmaktadır:

astronomik saat

Elinde ayna tutan figür kibri ve kendini beğenmişliği temsil etmektedir.

Bir elinde baston ve diğer elinde para kesesi tutan Yahudi figürü ise açgözlülüğü temsil etmektedir.

astronomik saat

 

 

İskelet figürü ise ölümü temsil etmektedir ve her saat başında,  elindeki çanı çalıp diğer elindeki kum saatini çevirmektedir. İskeletin her saat başında bu hareketi yapmasının sebebi insanlara ölümün her an gelebileceğini, ölümden kaçılamayacağını ve herkesin birgün öleceğini anlatmaktır. Mandolin Çalan Türk figürü, zevk ve sefayı temsil etmektedir.

 

Saatin alt kısmında 4 heykel daha bulunmaktadır. Bu heykeller ise ; Elinde teleskop tutan astronom astronomiyi temsil eder. Elinde kılıç tutan başmelek Mikail adaleti temsil eder. Elinde tüy tutan filozof ve elinde kitap tutan figür ise bilimi ve eğitimi temsil eder.

astronomik saat

Saatin üstünde 2 tane pencere bulunuyor. Her saat başında iskelet figürü çan çalmaya başladığı zaman pencereler açılıyor ve İsa’nın 12 havarisi sırayla geçiyor. En üstte bulunan horoz figürü ötmeye başlayınca da çan sesleri kesiliyor. Üstteki iki pencerenin olduğu kısım daha önceden hücre olarak kullanılmaktaymış.

Efsaneye göre İskelet figürü, Çek halkı için bir tehlike ve tüm Çek topraklarına felaket getirebilecek bir güç barındırıyor. Bu felaketi durdurabilecek tek bir şey var; o da bir çocuk. İskelet ölümü temsil ederken çocuk, doğumu, gençliği ve yaşamı simgelediği için iskeleti durdurabilecek tek güç olarak görülüyor.

Her senenin sonunda tam gece yarısında , İskelet figürü başını Tyn Kilisesi‘ne çevirip başını sallamaya başlıyor. İskelet figürü başını ilk salladığında çocuk Tyn Kilisesi’nden çıkmalı ve saat kulesine doğru koşmaya başlamalı. Çocuk, iskelet başını sallamayı bitirmeden saat kulesine varırsa, Çek halkı gelecek felaketlerden ve iskeletin gazabından kurtulacak ve iskeletin gücü yok olacak.

Tyn Kilisesi ( Sol tarafta Astronomik Saat Kulesi’ni görebilirsiniz)
Tyn Kilisesi

Astronomical Clocks – Literally and Metaphorically. (2011). Retrieved from; http://www.kuriositas.com/2011/09/astronomical-clocks-literally-and.html

Kullanılan bazı fotoğraflar bana aittir.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz