Maniyerizm (Üslupçuluk) Sanat Akımı ve Sanatçıları

- Okuma süresi: 4 dk, 26 sn

Maniyerizm

Maniyerizm (Üslupçuluk) 1520 – 1580(1600) yılları arasında Roma ve Floransa’da merkezi Avrupa’yı bölen Protestan Reformu , binlerce kişinin ölümüne sebep olan veba ve 1527 Roma yağmalanması gibi sorunların olduğu sırada Floransa ve Roma’da eş zamanlı olarak görülmeye başlamış olan sanat akımıdır.

maniyerizm

Bu huzursuzlukların da etkili olduğu dönemde sanatçılar Rönesans’ın ideallerini, estetik algısını bırakıp daha duygusal, öznel ve yenilikçi eserler yaratmaya başlamışlardır.

Maniyerizm, ilk kez 16. Yüzyılda Giorgio Vasari (1511-1574) tarafından Raffaello, Leonardo da Vinci ve Michelangelo’nun sanatına uymak, benzemeye çalışmak, özenmek anlamında kullanmış, İtalyanca “tarz ve üslup” anlamına gelen “Maniera” sözcüğüne eşdeğer görmüştür. (Türkçede ise ‘yapmacık ve ya yapmacıklı üslup’ olarak da bilinir.)

Maniyerizm’i Yüksek Rönesans dönemine göre sanatsal yönden değersiz olarak görmüş, aşağılayıcı olmasını amaçlayarak Rönesans sanatçılarını kopyalayan taklitleri anlamında kullanmıştır.

maniyerizm

Maniyerizm Avrupa’da yaşanan toplumsal ve politik sorunlara bir tepki olarak çıkmasını yanı sıra, son dönemlerde sanatçıların yükselen statülerinin de sonucudur. Artık körü körüne, sessizce toplumun isteklerine , dini inanışlarına hizmet etmek istememişlerdir.

16.yüzyıl’ın ortalarından itibaren sanatta en üst seviyeye gelindiği ve artık aşılamayacağı fikri ortaya çıkmıştır. Bu yüzyıldan itibaren sanatçılar Maniyerizmle birlikte mimari, resim, heykel de kendi özelliklerini, isteklerini ortaya koyan Rönesans’ın klasik kalıplarını yıkan eserler ortaya konulmaya başlanmıştır.

Maniyerist ressamlar kendilerinden önceki ressamlara kıyasla daha çok bireysel bakış açıları ile nesnelerin eserde farklı biçimlerde yapılabileceğini ve sembolik anlatım dilini keşfetmişlerdir. Rönesans’ın tam tersine üçgen ve dairesel kompozisyonlar yerine asimetrik, hareketli kompozisyonlar oluşturmaya başlamışlardır.

Rönesans’ın perspektif algısından uzaklaşan oran ve ölçü kavramlarını da deforme etmiş, ışığı farklı biçimlerde kullanmışlardır. Klasik ve ideal görüntülü figürler deformasyona uğradığını belli eden abartılı, orantısız bir görünüme kavuşmuşlardır. Resim ve heykellerin vücut ve uzuvlarında bilinçli olarak bozukluklar yapılmıştır.

Ressamlar Rönesans döneminde kullanılan ışıltılı, parlak ve doğal renkleri kullanmayı tercih etmemiş, pastel, soğuk, mat renkleri kullanmayı tercih etmişlerdir. Yapmacıklık ve kimi zamansa aşırılıktan ilham almışlardır.

Hayran duydukları sanatçılar gibi resimlerinde gözde konularından biri çıplaklıktır. Onlardan farklı olarak figürleri dramatize edip, uzuvlarını deformasyona uğratırlar. (Bu deformasyonlarda kendini belli eden özgün tarzlara doğru bir adım atmışlardır.)

maniyerizm

Maniyerizm’i en önemli temsilcilerinden biri olan Michelangelo Bounarroti’nin (1475-1564) Sistine Şapelindeki Mahşer freski bu sanat akımının tarzı için belirleyici olmuştur.

Mahşer freski mavi bir fon önünde deformasyona uğramış bedenler ve belirgin gölge-ışık kullanımı ile Rönesans’ın özelliklerinden sıyrılmış, Maniyerizm’in özelliklerini taşıyan bir kompozisyondur.

Micehangelo “Benim gözümde resim ve kabartma heykele yaklaştığı oranda iyidir, değerlidir. Kabartma ve heykel tarzında yapılmış bir çalışma ise; Resim’e yaklaştığı oranda kötü ve değersizdir.’’ Sözleri ile düşüncesini belirterek resimde heykelsi görüntüyü tercih etmiştir.

maniyerizm

Maniyeriz’in bir diğer önemli sanatçısı ise El Greco’dur (1541-1614). Eserlerinde ki her nesne, figür bir devinim içindedir. Formlarındaki bozukluklar ise Rönesans’ın kurallarından uzaklaştığını ortaya koymuştur. Bu hareketlilik sanatçının fırça darbelerinden kaynaklandığı gibi figürlerin uzaması ve çeşitli pozlarla resmedilmesinden kaynaklanmaktadır. Figürlerin bedenlerindeki deformasyon, yüzlerindeki maskemsi, heykelimsi donuk ifadeler Rönesans’tan oldukça farklıdır.

maniyerizm

Maniyerist heykel sanatının en önemli eserlerinden biri olan Benvenuto Cellini’nin (1500-1571) Perceus heykelidir. Rönesans’ın ideal heykel anlayışı bu heykelle beraber farklılaşmıştır. Figürde bariz bir deformasyon görülmese de kollar ve bacaklarda kalınlaşmalar mevcuttur.

Maniyerizm resim ve heykel dışında edebiyat, müzik, mimari ve tiyatroyu da etkilemiştir.

Maniyerizm’in sanatçıları diğer bir çok sanat akımında olduğu gibi döneminde dışlanıp beceriksiz kişiler olarak anılsa da. Daha sonra Rönesans’ın klasik ve dengeli ögelerini bilinçli olarak deforme ettikleri anlaşılmıştır. Ayrıca Klasik sanattan Barok’a geçiş olarak da tanımlanabilir.

Kısmen maksatlı ortaya çıkan bu akım, Rönesan’ın mükemmelliğinin üstüne çıkmaları gerekmeyen bir akımdır. Bunun altındaki düşünce ise sanatı daha ilgi çekici ve daha özgün hale getirmektir.

İLGİLİ : SANAT AKIMLARI

    Diğer Maniyerizm Sanatçıları;

  • Tintoretto
  • Andrea del Sarto
  • Pontorma
  • Parmigiannio
  • Agnolo Bronzino
  • Rosso Fiorentiono

   Kaynakça;

  • Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Sanat Fikri – Susie Hodge
  • Resim Nasıl Okunur – Patrick De Rynck
  • Sanatın Öyküsü – E. H. Gombrich
  • Ders Notlarım

Beyza Akat, Anadolu Üniversitesi'nde Sanat Tarihi Bölümü okuyor. İletişim : azyebtaka@gmail.com

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir